Τάσος Γιαννίτσης, Ελλάδα, 1953-2024. Χρόνος και Πολιτική Οικονομία, Πατάκη, Αθήνα 2025, 400 σελ.
«Το στοίχημα μιας αλλαγής υποδείγματος (διακυβέρνησης ή παραγωγικού συστήματος) είναι μια πολιτικά και κοινωνικά σισύφεια διαδικασία», γράφει απαισιόδοξος για την πορεία της χώρας ο Τάσος Γιαννίτσης, κλείνοντας το νέο βιβλίο του. Τονίζει μάλιστα ότι δεν αρκεί να δηλώνεις μεταρρυθμιστής για να είσαι κιόλας. Άλλωστε, όροι όπως «μεταρρύθμιση», «εκσυγχρονισμός», «ευρωπαϊστής» και άλλοι συναφείς αποτελούν αφηρημένες έννοιες, δεν είναι παρά ένα λεκτικό κέλυφος, χωρίς συγκεκριμένο περιεχόμενο – αν δεν δώσει αυτό το περιεχόμενο η συστηματική πολιτική μεταρρυθμιστική προσπάθεια, που συναντά πολλές δυσκολίες. [ΤΒJ]
László Krasznahorkai, Το τανγκό του Σατανά. Νουβέλα, μετάφραση από τα γαλλικά: Ιωάννα Αβραμίδου (πρωτότυπη γλώσσα: ουγγρικά), Πόλις, Αθήνα 2018, 432 σελ.
László Krasznahorkai, Η μελαγχολία της αντίστασης. Μυθιστόρημα, μετάφραση από τα γαλλικά: Ιωάννα Αβραμίδου (πρωτότυπη γλώσσα: ουγγρικά), Πόλις, Αθήνα 2016, 416 σελ.
Το βραβείο Νόμπελ λογοτεχνίας για το 2015 δεν εξέπληξε ιδιαίτερα όταν ανακοινώθηκε ότι πήγε στον Λάσλο Κρασναχορκάι. Ο ούγγρος συγγραφέας (που γράφει στα ουγγρικά και, κάποιες φορές, στα γερμανικά) και συνεργάτης του κινηματογραφιστή Μπέλα Ταρ είχε προλάβει να γίνει διάσημος στην Ευρώπη, ως ανατόμος της ήττας του κόσμου. Σκοτεινός, περίτεχνα πρωτότυπος και, ναι, δύσκολος, ο Κρασναχορκάι, σε βουτάει στον ηττημένο αυτό κόσμο, στις λακκούβες του και την βρώμικη υγρασία του, σε δωμάτια με τοξική κάπνα, από το πρώτο αξιοσημείωτο έργο του, το Τανγκό του Σατανά, που κυκλοφόιρησε λίγα χρόνια πριν αγγίξει την κορυφή του με τη Μελαγχολία της αντίστασης. Ποιος είναι ο Λάσλο Κρασναχορκάι; [TBJ]
Έριχ Φριντ, Κόβοντας με τα δόντια το κεφάλι της ποίησης, μετάφραση από τα γερμανικά: Γιώργος Λίλλης, Άκης Παραφέλας. Ενύπνιο, Αθήνα 2024, 176 σελ.
Ήρθε η ώρα να γνωρίσει και το ελληνικό κοινό έναν σημαντικό γερμανόφωνο ποιητή, τον Αυστριακό Έριχ Φριντ (1921-1988), ο οποίος έως τώρα είχε ισχνότατη παρουσία στα ελληνικά γράμματα. Υπήρξε γερμανόφωνος ποιητής εξ αποστάσεως, αφού έζησε τη ζωή του στην Αγγλία, όπου κατέφυγε το 1938 μετά τη δολοφονία του πατέρα του από τους ναζί. Συνδεδεμένος πάντα με την πολιτική, θεωρούσε τα ποιήματά του πολιτικά και ήταν γι’ αυτόν η αφορμή να συγκρούεται με ό,τι τον αποθάρρυνε και τον δυσαρεστούσε. Έγραφε με πάθος, πιστεύοντας ότι η λογοτεχνία αλλάζει τον κόσμο. [ΤΒJ]
Ιάνθη Ασημακοπούλου, Βασίλειος Π. Βερτουδάκης, Εβίνα Σιστάκου (επιμ.), Πολύνοια. Μελέτες προς τιμήν του καθηγητή Μ. Ζ. Κοπιδάκη, Κίχλη, Αθήνα 2025, 520 σελ.
Ένας τόμος αφιερωμένος στον καθηγητή Μ. Ζ. Κοπιδάκη είναι ένα γεγονός, όχι μόνο εκδοτικό. Αφενός, επειδή ο Κοπιδάκης είναι πολυσχιδής φιλόλογος με σημαντικό ερευνητικό έργο, το οποίο καλύπτει ευρύ φάσμα της ελληνικής γραμματείας από τον Όμηρο ώς τον Ελύτη και χαρακτηρίζεται από κριτική οξύνοια, εις βάθος έρευνα των πηγών, ερμηνευτική δεινότητα και διεπιστημονική εποπτεία. Αφετέρου, επειδή είναι μοναδικός στην τέχνη του γράφειν, διότι «αξιοποιεί λέξεις, φραστικά συντάγματα και παροιμιώδεις εκφράσεις από το συνολικό ταμιείον της ελληνικής, κυρίως της λόγιας αλλά και της λαλουμένης, γράφοντας σε ένα χυμώδες γλωσσικό και υφολογικό ιδίωμα που καθιστά την πατρότητα των κειμένων του αμέσως αναγνωρίσιμη». Και για έναν τρίτο λόγο: επειδή οι ομότεχνοί του, είτε τον γνώρισαν ως συνάδελφο είτε ως δάσκαλο, τον περιβάλλουν πάντα με αγάπη και σεβασμό. [ΤΒJ]
Το διεθνές σύστημα που καθιερώθηκε το 1945 βρίσκεται σε παρακμή. Η προηγούμενη «φιλελεύθερη» ή «βασισμένη σε κανόνες τάξη» ξεκίνησε με την ίδρυση των Ηνωμένων Εθνών (ΟΗΕ) μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο. Αναπτύχθηκε, μεταξύ άλλων, με την ίδρυση αρκετών υπο-οργανώσεων του ΟΗΕ και συνδεδεμένων με αυτόν θεσμών, καθώς και με την εμφάνιση περιφερειακών συστημάτων συλλογικής ασφάλειας, όπως η Διάσκεψη (αργότερα: Οργανισμός) για την Ασφάλεια και τη Συνεργασία στην Ευρώπη. Μεταξύ άλλων, η Συνθήκη για τη Μη Διάδοση των Πυρηνικών Όπλων (NPT) του 1968, η Σύμβαση για τα Βιολογικά Όπλα του 1972 και η Σύμβαση για τα Χημικά Όπλα του 1993 έχουν καταστεί θεμέλια των διεθνών σχέσεων τις τελευταίες δεκαετίες.
Η ανακοίνωση, την Πέμπτη 9 Οκτωβρίου, της βράβευσης με το Νόμπελ Λογοτεχνίας για το 2025 του ούγγρου πεζογράφου και σεναριογράφου Λάσλο Κρασναχορκάι δεν εξέπληξε το αναγνωστικό κοινό. Το όνομα του Κρασναχορκάι βρισκόταν τα τελευταία χρόνια στην κορυφή των φαβορί σύμφωνα με τους κριτικούς λογοτεχνίας, οι οποίοι αρέσκονται να τον συγκρίνουν με τον Κάφκα, τον Ντοστογιέφσκι, τον Γκόγκολ, τον Μέλβιλ και τον Μπέρνχαρντ αλλά και των στοιχηματικών αγορών το τελευταίο διάστημα· μάλιστα τις τελευταίες μέρες «έβγαινε ισόπαλος» με την Κινέζα συγγραφέα Τσαν Ξου. Αν παρατηρήσει όμως κανείς προσεκτικά τον κατάλογο των βραβευθέντων, θα δει πως, μετά το 2017, χρονιά που ξέσπασε το περιβόητο σκάνδαλο το οποίο προκάλεσε την παραίτηση έξι εκ των δεκαοκτώ μελών της Επιτροπής ως ένδειξη διαμαρτυρίας και οδήγησε στον ανασχηματισμό της Ακαδημίας και την αναβολή της βράβευσης της Όλγκα Τοκάρτσουκ, με το βραβείο τιμώνται εναλλάξ γυναίκες και άνδρες συγγραφείς: Τοκάρτσουκ (2018), Χάντκε (2019), Γκλυκ (2020), Γκούρνα (2021), Ερνώ (2022), Φόσσε (2023) και Kανγκ (2024). Επομένως, αν υποθέσουμε πως δεν έχουμε να κάνουμε με τυχαίο φαινόμενο αλλά με συνειδητή επιλογή της Βασιλικής Σουηδικής Ακαδημίας Επιστημών, το 2025 ήταν η σειρά ενός άνδρα Νομπελίστα.
Λίλα Κονομάρα, Μια τρίχα που γίνεται άλογο. Noυβέλα, Καστανιώτη, Αθήνα 2025, 208 σελ.
Το άλογο, που δημιούργησε τόσο αριστοτεχνικά η Λίλα Κονομάρα σ’ αυτό το βιβλίο της –για να χρησιμοποιήσω τη δική της μεταφορά– είναι η μονοκοντυλιά που παίρνει σώμα, αναπτύσσεται σε επάλληλα επίπεδα, καταλαμβάνει χώρο, χώρο ψυχικό και διανοητικό. Στο επίκεντρο, βρίσκεται η σχέση δύο αδελφών. Η αδελφική σχέση, σχέση έλξης-απώθησης, σχέση στην οποία ο άλλος είναι απαραίτητος και ταυτόχρονα ανυπόφορος. Ένα αφήγημα που εξηγεί γιατί τα αδέλφια μας μας συνδέουν με το παρελθόν μας και με την αληθινή μας φύση, όπως κανένας άλλος.
Τεύκρος Μιχαηλίδης, Πίσω από το πέπλο. Οι μαθηματικοί του 20ού αιώνα, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, Ηράκλειο 2024, 352 σελ.
Το πρόβλημα της θεμελίωσης των μαθηματικών, το θέσει άπειρο, η εξέταση από κοινού των αριθμών, των γεωμετρικών μετασχηματισμών και των συναρτήσεων στο πλαίσιο μιας δομής και μια νέα στροφή προς τη φύση εξαιτίας της οποίας προκύπτει η μορφοκλασματική γεωμετρία είναι τέσσερις από τις καινοτομίες στα μαθηματικά του εικοστού αιώνα, που τις εισηγήθηκαν και τις θεμελίωσαν θαυμαστές προσωπικότητες της επιστήμης. Ο Τεύκρος Μιχαηλίδης οδηγεί τους αναγνώστες στο δύσκολο αλλά γοητευτικό πεδίο των μαθηματικών και καταγράφει την εξέλιξή του. [ΤΒJ]
Φρανκενστάιν (Frankenstein). Έγχρωμη αμερικανική ταινία, παραγωγής 2025, σε σκηνοθεσία Guillermo del Toro. Σενάριο του σκηνοθέτη, βασισμένο στον Φρανκενστάιν της Μαίρης Σέλλεϋ. Παίζουν: Oscar Isaac, Jacob Elordi, Mia Goth, Christoph Waltz. Διεύθυνση φωτογραφίας: Dan Laustsen. Μοντάζ: Evan Schiff. Μουσική: Alexandre Desplat. Παραγωγή: Double Dare You, Demilo Films, Bluegrass 7. Προβάλλεται στο Netflix.
Για να είμαι ειλικρινής, δεν είχα ούτε όρεξη ούτε ιδιαίτερη περιέργεια να δω τον καινούργιο Φρανκενστάιν. Ασφαλώς θα ήταν ένα οπτικό αριστούργημα – αυτό είναι αναμενόμενο από έναν δημιουργό σαν τον Ντελ Τόρο. Η ιστορία όμως είναι χιλιοειπωμένη. Από την εποχή του βωβού κινηματογράφου μέχρι την πρώτη δεκαετία του νέου μιλένιουμ, το σελιλόιντ έχει αποτυπώσει δεκάδες παραλλαγές του μυθιστορήματος της Μαίρης Σέλλεϋ. Το θέμα έμοιαζε εξαντλημένο: τρόμος, φρίκη, ρομαντισμός, στοχασμός, αλληγορία — όλα φαινόταν να έχουν ειπωθεί. Κι όμως, ο Γκιγιέρμο Ντελ Τόρο κατορθώνει να ξαναδώσει σε αυτό το παλιό και πολυχρησιμοποιημένο υλικό πνοή. Όχι μόνο οπτικά ή τεχνολογικά, όπως θα περιμέναμε, αλλά με βάθος. Ο καινούργιος Φρανκενστάιν μιλάει όχι για την ύβρη αλλά για την ορφάνια· όχι για τη φρίκη αλλά για τη μοναξιά· όχι για τον Θεό αλλά για τον άνθρωπο — και για την ανάγκη του να αγαπηθεί.
Nouvelle Vague. Ασπρόμαυρη αμερικανική παραγωγή 2025 του Richard Linklater. Σενάριο: Holly Gent, Laetitia Masson, Vincent Palmo Jr. Διεύθυνση φωτογραφίας: David Chambille. Μοντάζ: Catherine Schwartz. Παίζουν: Guillaume Marbeck, Zoey Deutch, Aubry Dullin, Adrien Rouyard, Antoine Besson, Suzanne Schiffman. Παραγωγή: ARP Productions, Detour Production. Διάρκεια: 106’
Ο ανεξάρτητος αμερικανός σκηνοθέτης Ρίτσαρντ Λινκλέιτερ με τη νέα δουλειά του πηγαίνει στη Γαλλία των αρχών του 1960 και ανασυστήνει τα γυρίσματα μιας θρυλικής ταινίας του γαλλικού νέου κύματος: της πρώτης ταινίας μεγάλου μήκους του Ζαν-Λυκ Γκοντάρ, Με κομμένη την ανάσα.
Χρήστος Τριανταφύλλου, Η δεύτερη ζωή του Ελευθερίου Βενιζέλου. Οικοδομώντας έναν εθνάρχη (1936-1967), Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών και Μελετών Ελευθέριος Κ. Βενιζέλος και Θεμέλιο, Χανιά και Αθήνα 2025, 350 σελ.
Τι ήταν ο Ελευθέριος Βενιζέλος; Πώς ο ένας πόλος του Εθνικού Διχασμού μετατράπηκε, σε βάθος χρόνου, σε Εθνάρχη που κυκλοφορεί παντού: σε ανδριάντες, σε εκδόσεις, στην ονομασία δρόμων αλλά και του μεγάλου αεροδρομίου της χώρας; Γιατί τον οικειοποιήθηκαν εξίσου το ΕΑΜ και η οργάνωση Χ, ο Ελληνικός Συναγερμός του στρατηγού Παπάγου αλλά και ο Γεώργιος Παπανδρέου; Ο Χρήστος Τριανταφύλλου εξετάζει τα πώς και τα γιατί της δεύτερης ζωής του Ελευθερίου Βενιζέλου, ώς το 1967. [ΤΒJ]
Χριστίνα Π. Φίλη, Κυπάρισσος Στέφανος (1857-1917). Η Διεθνής και η Ελληνική Μαθηματική Κοινότητα, Επτάλοφος, Αθήνα 2024, 2 τόμοι, 1512 σελ.
Ο Κυπάρισσος Στέφανος (1857 - 1917) είναι μια προσωπικότητα των μαθηματικών που τη γνωρίζουν ελάχιστοι: «αλγεβρικός και γεωμέτρης, κατ' εξοχήν συνθετικός και καλαίσθητος διαχειριστής αλγεβρικών εξισώσεων», όπως χαρακτηρίζεται στην Εκατονταετηρίδα τιυ Πανεπιστημίου Αθηνών. Σπούδασε στο Παρίσι, σχετίστηκε με τα μεγαλύτερα ονόματα των μαθηματικών της Ευρώπης αλλά προτίμησε να επιστρέψει στην Ελλάδα και να εργαστεί για την ελληνική παιδεία – και για την ανάπτυξη στην Ελλάδα της μαθηματικής επιστήμης. Μεταξύ άλλων, θεωρείται ο θεμελιωτής της τεχνικής εκπαίδευσης στη χώρα μας. Η Χριστίνα Π. Φίλη ερεύνησε κάθε πτυχή της ζωής του και του έργου του και προσφέρει ένα δίτομο έργο που παρακολουθεί όλες τις άξιες λόγου πτυχές της ζωής του και του έργου του. [ΤΒJ]
