Η γενναία μας φίλη δεν είναι πια εδώ. Τη λέω γενναία γιατί, παρακολουθώντας από κοντά την καθημερινότητά της όλο το τελευταίο διάστημα, δεν πίστευα αυτό που αντίκριζα:
Η Άντεια, που βούρκωνε με το παραμικρό και η ευσυγκινησία ήταν το σήμα κατατεθέν της, αποδείχτηκε πρωταθλήτρια ψυχραιμίας και γενναιότητας – δεν βαρυγκόμησε ούτε στιγμή, δεν κλάφτηκε, δεν σταμάτησε ποτέ να ενημερώνεται για τα πάντα, τίμησε (από τους πρώτους, υποθέτω) την επιστολική ψήφο, έγραφε, διάβαζε όσο μπορούσε και τακτοποιούσε μεθοδικά το αρχείο της. Ήξερε ότι ο αντίπαλος είναι ισχυρός και σκληρός και ήθελε να τον αντιμετωπίσει στα ίσα, άφοβα, με διαύγεια, θάρρος, ετοιμότητα και γενναιότητα – δεν θα πάψω να προφέρω αυτή τη λέξη.
Υποκλινόμαστε λοιπόν σήμερα σε αυτό το γενναίο κορίτσι που αντιμετώπισε ουκ ολίγα δεινά στον βίο του, και τα αντιμετώπισε όλα με σύνεση και μέτρο. Κορίτσι τη λέω (και θα τη λέω εσαεί) γιατί κράτησε μοναδικά τη δροσιά και τη φιλοπεριέργεια και την αθωότητα του μικρού παιδιού, και τα μετάγγισε όλα ατόφια στην ποίησή της που θα μας συντροφεύει πλέον από εδώ και πέρα. «Γερνώ με το σημάδι της νιότης στο στήθος», μας το εξομολογείται άλλωστε η ίδια με αυτογνωσία σ’ έναν στίχο της[1]. Είναι σίγουρο πως πολλοί στίχοι της θα αρδεύουν το μέλλον μας, και πως στη γραμματολογική γενιά της, τη λεγόμενη γενιά του 1970, η δική της ποιητική φωνή θα ξεχωρίζει για την πηγαία της αυθεντικότητα. «Εφήμερα υφαντά μικρής αράχνης»[2], και Φευγαλέα χαρακτήριζε τα ποιητικά της αποτυπώματα, μα εδώ λάθευε: είναι λυρικές ανάσες σπάνιας ευαισθησίας με διαχρονική προοπτική μπροστά τους που θα αντέχουν και θα ξεδιπλώνουν τις μουσικές πτυχώσεις τους όσο περνά ο καιρός και η ποίηση θα εξακολουθεί να παραμένει «το καταφύγιο που φθονούμε».
Υποδειγματική συνάδελφος, πιστή φίλη, αριστερή παλαιάς κοπής (τότε που μετρούσε να το λες και να το υποστηρίζεις), μας αφήνει παρακαταθήκη τα γραπτά της, ποιητικά και κριτικά, και σαν να την ακούω να μας λέει γελαστή:
Να με θυμάστε, βρε, και να με αγαπάτε.
Θα το νιώθω όπου κι αν βρίσκομαι…
ΠΟΙΑ ΗΤΑΝ Η ΑΝΤΕΙΑ ΦΡΑΝΤΖΗ
Η Άντεια Φραντζή, που πέθανε, έπειτα από μακρά και επώδυνη ασθένεια, σε ηλικία 79 χρόνων, ήταν καθηγήτρια νέας ελληνικής λογοτεχνίας στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, ποιήτρια και για πολλά χρόνια υπεύθυνη των σελίδων για το βιβλίο στο περιοδικό Αντί, όπου επιμελήθηκε πολλά φιλολογικά αφιερώματα, υπέγραψε πολλά άρθρα και κριτικές.
Η Άντεια Φραντζή είχε γεννηθεί το 1945 στην Αθήνα. Απόφοιτος του Αμερικανικού Κολλεγίου Ελλάδος, σπούδασε στο τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών και ήταν διδάκτωρ της Νεοελληνικής Φιλολογίας με μεταπτυχιακές σπουδές στο Πανεπιστήμιο Παρίσι ΙV στην Σορβόννη. Δίδαξε νεοελληνική λογοτεχνία στο τμήμα Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης από το 1985 και αφυπηρέτησε το 2012. Συνεργάστηκε με το τμήμα Θεάτρου του ίδιου Πανεπιστημίου και διετέλεσε προσκεκλημένη καθηγήτρια στο τμήμα Βυζαντινών και Νεοελληνικών Σπουδών του Πανεπιστημίου της Κύπρου. Εργάστηκε ερευνητικά στο New York University και στο Columbia University της Νέας Υόρκης.
Πρωτοδημοσίευσε ποίηση το 1975. Έχει δημοσιεύσει μέχρι σήμερα οκτώ ποιητικά βιβλία (και μια συγκεντρωτική έκδοση των ποιημάτων της, το 2010), ένα βιβλίο για παιδιά, καθώς και τόμους με άρθρα, φιλολογικές μελέτες, κριτικές εκδόσεις και μεταφράσεις από τα αγγλικά.
Υπήρξε μέλος της συντακτικής ομάδας του περιοδικού Αντί του Χρήστου Παπουτσάκη από το 1975 ώς το κλείσιμό του. Τα τελευταία χρόνια, μέχρι να κλονιστεί η υγεία της, δημοσίευε κριτικές στο Βοοks’ Journal. Επιμελήθηκε, επίσης, ένα αφιέρωμα στην ποιήτρια Μάτση Χατζηλαζάρου, για το ηλεκτρονικό περιοδικό Χάρτης.
Τα βιβλία της:
Ποίηση: Η περιπέτεια μιας περιγραφής (1978), Μεταποίηση υλικών (1979), Μεταγραφή ημερολογίου (1984), Σχεδόν αίνιγμα (1987), Στεφάνι (1993), Τελετή στο κύμα (2002), Έμενε ποίημα (2005), Φευγαλέα (2010), Στιχάρι (2004), 7 Νυχτερινά Σονέτα + 1 Στροφή (2012), Ερωτικές μεταμορφώσεις (2015), Το έσω χάραγμα 1975-2015 (συγκεντρωτική έκδοση, 2021). Συμμετείχε ακόμα σε ανθολογίες και συλλογικές εκδόσεις.
Επιστημονικά έργα: Η παλαιότερη πεζογραφία μας (1997). Συμμετείχε επίσης σε συλλογές κειμένων για τον Νίκο Εγγονόπουλο, τον Μίλτο Σαχτούρη, τον Νάσο Βαγενά, τον Μανόλη Αναγνωστάκη κ.ά.
Ανθολογίες: Μισμαγιά. Ανθολόγιο φαναριώτικης ποίησης (κατά την έκδοση Ζήση Δαούτη, 1818) (1993), Aίμος. Ανθολογία Βαλκανικής Ποίησης, (6 τόμοι στις εξής γλώσσες: αλβανικά, βοσνιακά, βουλγαρικά, ελληνικά, ρουμανικά, σερβικά, συντονισμός έκδοσης, 2006-2008).
[1] Από το ποίημα «Ρωγμή», της ποιητικής συλλογής Στιχάρι (2014).
[2] Ποίημα VII, από τη συλλογή Στεφάνι (1993). Φευγαλέα (ποιήματα 1975-2010)
